Felsefeye ulaşmak
İngilizce Vikipedi'de neredeyse herhangi bir makaleyi açın ve ana metindeki ilk bağlantıya tıklayın. Ardından aynısını bir sonraki makalede, sonra bir sonrakinde yapın. Böyle devam ederseniz büyük olasılıkla Felsefe (Philosophy) makalesine varırsınız. Bu ilginç örüntü İngilizcede “Getting to Philosophy”, yani “Felsefeye ulaşmak” olarak bilinir.
Kurallar
- Herhangi bir makaleden başlayın.
- Ana metindeki ilk bağlantıya tıklayın; parantez içindeki ve italik yazılmış bağlantıları atlayın. Bilgi kutusunu, en üstteki notları ve telaffuz kılavuzlarını görmezden gelin.
- Felsefe makalesine ulaşana ya da kendinizi bir döngüde dönüp dururken bulana kadar her yeni makalede bunu tekrarlayın.
Parantez kuralı önemlidir. Bu kural olmasaydı pek çok zincir konunun kendisine değil, telaffuz kılavuzlarına, tarihlere ya da bir dilin makalesine sapardı.
Neden işe yarıyor?
Vikipedi makaleleri genellikle konularının ne tür bir şey olduğunu söyleyerek başlar. Keman makalesi, kemanın nasıl bir çalgı olduğuyla başlar; o makale de çalgının ne olduğuyla başlar ve bu böyle sürer. Her ilk bağlantı daha geniş, daha genel bir kavramı gösterme eğilimindedir. Bu zinciri yeterince uzun izlerseniz bilgi, akıl yürütme, varoluş ve sonunda felsefe gibi en genel kavramlara varırsınız.
Bu örüntü 2011'de, web çizgi romanı xkcd ondan bahsedince geniş çevrelerce tanındı; Vikipedi'nin kendi editörleri de yıllardır bunu tartışıyor. Ancak bu bir yasa değil: Makaleler her gün düzenlenir, bu yüzden bugün işe yarayan bir zincir yarın başka bir yere çıkabilir ve bazı zincirler iki makale arasındaki bir döngüye takılır. Vikipedi'nin başka dillerdeki sürümleri makalelerine farklı biçimde başlar, dolayısıyla oralarda varış noktası da farklı olabilir.
Kendiniz deneyin
- Felsefeden çok uzak bir şey seçin; bir futbol kulübü, bir kahvaltılık ya da bir pop albümü gibi. Ardından kaç tıklama sürdüğünü sayın.
- İki farklı başlangıçtan bir arkadaşınızla yarışın ve kimin zincirinin daha kısa olduğuna bakın.
- Ya da bir döngüyle biten zincirler arayın. Sandığınızdan daha nadirdirler.
Hyperhop'ta Felsefe'ye Giden Yol
Hyperhop bu fikri iPhone'da bir oyun moduna dönüştürüyor. Felsefe'ye Giden Yol modunda her tur Felsefe'de biter, ama yalnızca ilk bağlantıyı değil, istediğiniz bağlantıyı izlemekte özgürsünüz. Nereden başlayacağınızı kendiniz seçin, istediğiniz herhangi bir makale olabilir, ya da seçimi oyuna bırakın; ardından özelden genele, olabildiğince az bağlantıyla tırmanmaya çalışın.